Ultrabewerkt voedsel en gezondheid: de harde feiten
Ultrabewerkt voedsel rukte de afgelopen decennia wereldwijd op, en dat gaat volgens een grote internationale onderzoeksgroep nog lang niet stoppen. De onderzoekers laten zien dat deze producten steeds meer traditionele eetpatronen vervangen. Niet alleen in landen waar ze al jaren dominant zijn, maar juist ook in regio’s waar de consumptie ervan ooit laag lag. Dat patroon, zeggen ze, hangt samen met een groeiend risico op diverse chronische aandoeningen.
Wereldwijde verschuiving naar ultrabewerkte voeding
In nationale voedselonderzoeken stijgt het aandeel ultrabewerkte producten al tientallen jaren. Soms langzaam, soms heel snel, vooral in landen waar de consumptie ervan ooit klein begon. In markten met hoge consumptiecijfers vlakt de groei iets af, maar dat komt vooral door een daling in gezoete frisdranken. Ondertussen stijgen andere categorieën gewoon door.
Uit verkoopdata van 93 landen blijkt dat alle tien onderzochte productgroepen groeien: dranken, snacks, ontbijtproducten, kant-en-klaarmaaltijden, sauzen, vleesproducten, zuivelvarianten en meer. Daarmee, schrijven de onderzoekers, worden traditionele voedingspatronen steeds verder weggedrukt.
Wat dit doet met de voedingskwaliteit
Een hoger aandeel ultrabewerkte producten leidt volgens de analyses tot duidelijke verschuivingen in het voedingsprofiel. Meer vrije suikers, meer totaal vet en meer verzadigd vet komen veel voor. Minder vezels, minder eiwitten, minder mineralen en minder verschillende vitamines ook.
In klinische onderzoeken aten deelnemers beduidend meer calorieën wanneer vrijwel al hun voeding ultrabewerkt was. Volgens de onderzoekers spelen zaken als energiedichtheid, hyper-palatability, zachte structuren, verstoorde food matrices en snelle opname van geraffineerde componenten daarbij een rol. Ze beschrijven bovendien een lagere inname van plantaardige beschermende stoffen, én een hogere blootstelling aan toxische verbindingen en bepaalde additieven.
Verhoogde kans op verschillende aandoeningen
Uit 104 prospectieve studies rapporteerden 92 onderzoeken een hoger risico op één of meer chronische ziekten bij meer ultrabewerkte voeding. De meta-analyses laten verhoogde risico’s zien op onder meer obesitas, type 2-diabetes, hypertensie, dyslipidemie, cardiovasculaire ziekten of sterfte, cerebrovasculaire ziekten of sterfte, chronische nierziekten, Crohn en depressie.
In veel studies bleef het verband bestaan, zelfs nadat factoren zoals leefstijl (roken, alcoholgebruik) en andere voedingskenmerken waren meegerekend. In de literatuur worden daarbij verschillende mogelijke verklaringen genoemd, zoals inflammatie, verstoring van de glucoseregulatie, veranderingen in het microbioom, dyslipidemie en belasting van lever en nieren.
